Chi tiết bài báo

Bài viết trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình thành phố thông minh, với nội dung cốt lõi từ sáng kiến của tác giả trình bày tại Hội nghị xây dựng Bộ chỉ số Smart City (Dubai, 3/2017). Bài gồm bốn phần chính: Lịch sử phát triển mô hình thành phố gắn với các cuộc cách mạng công nghiệp — bốn cuộc CMCN trong 200 năm qua đã định hình đô thị hiện đại, làm xuất hiện các mô hình như thành phố xanh, thành phố sinh thái, thành phố đáng sống, thành phố có khả năng phục hồi... Các thành phố tạo ra 75% sản phẩm kinh tế toàn cầu và chiếm hơn 60% GDP ở nhiều nước đang phát triển. Mô hình thành phố thông minh — bài viết tổng hợp các định nghĩa của ITU/UNECE, IBI Group, Trung tâm Siment và đặc biệt là ISO 37122 (2019), theo đó smart city là thành phố tăng tốc cung cấp kết quả bền vững về xã hội, kinh tế, môi trường thông qua sử dụng dữ liệu và công nghệ hiện đại. Tác giả đề xuất khái niệm dựa trên tư duy hệ thống với ba tiêu chí cốt lõi: An ninh – An sinh – An toàn ; đồng thời nêu các nguyên tắc xây dựng, mười lý do phát triển smart city thời đại 4.0, lợi ích của đô thị thông minh, và cảnh báo rủi ro công nghệ (tấn công mạng, tác động xã hội của tự động hóa và AI) cần được phân tích bằng công cụ SWOT. Khảo sát thực trạng triển khai trên thế giới — theo khảo sát của Johnson Controls, hầu hết thành phố còn ở giai đoạn đầu: 49% có Văn phòng/Ban chỉ đạo Smart Cities nhưng 70% chưa hoạch định chiến lược; 22% thành phố Mỹ, Canada đã có chương trình chiến lược so với 7% toàn cầu. Rào cản chính là thiếu kinh phí, lo ngại an ninh và sợ rủi ro; 57% thành phố dựa vào tài trợ từ chính quyền cấp trên, hợp tác công – tư (PPP) chiếm hơn 1/3 dự án. Động lực chính là phát triển kinh tế (53%) và môi trường (gần 50%); các dự án phổ biến gồm đèn đường thông minh, bãi đậu xe thông minh, giám sát năng lượng và chất lượng không khí. Định hướng lộ trình và quản trị theo ISO 37122 — lộ trình gồm các bước: xác định nội hàm, xây dựng mục tiêu và quy hoạch tổng thể, xây dựng bộ chỉ số đánh giá, lựa chọn chỉ số ưu tiên, xây dựng cộng đồng start-up, xác định điểm đòn bẩy, kế hoạch hành động, cơ chế thu hút đầu tư và giám sát – điều chỉnh. Smart city kết nối ba không gian (vật chất – mạng – ra quyết định) và là nền tảng thúc đẩy xã hội khởi nghiệp lấy con người làm trung tâm, với kết quả được giám sát bằng IoT, cảm biến và phản ứng trên mạng xã hội.